← Alle gidsen

Afstand meten met een ESP32 en ESPHome (met instelbare drempel)

Een ultrasone sensor meet afstand met geluid. Gecombineerd met een ESP32 en ESPHome heb je in een uurtje een eigen “afstandsknop”: een apparaatje dat een alarm geeft zodra er iets of iemand dichterbij komt dan een drempel die je zelf instelt. In deze gids bouw je dat zonder Home Assistant, met alleen de ingebouwde webpagina van ESPHome.

ESP32 met ultrasone sensor op een breadboard, bedrading zichtbaar
Mijn opstelling: de sensor op een breadboard, met de spanningsdeler tussen echo en de ESP32.

Wat heb je nodig?

  • Een ESP32-board (in dit voorbeeld esp32dev)
  • Een HC-SR04 ultrasone sensor (of een 3,3 volt variant zoals de HC-SR04P)
  • Twee weerstanden van 1 kΩ en 2 kΩ voor een spanningsdeler
  • Jumperdraden, een breadboard en een USB-kabel die ook echt data doorgeeft

Aansluiten: let op de 5 volt

De HC-SR04 werkt op 5 volt en geeft op de echo-pin ook een 5 volt-signaal. De ingangen van een ESP32 zijn niet 5 volt-tolerant. Zet daarom een spanningsdeler tussen de echo-pin en de ESP32: 1 kΩ van echo naar de ESP32-pin en 2 kΩ van die pin naar GND. Dat brengt het signaal terug naar ongeveer 3,3 volt. Gebruik je een 3,3 volt-sensor, dan kun je dit overslaan.

  • VCC naar 5V (VIN) van de ESP32
  • GND naar GND
  • Trig naar GPIO5
  • Echo naar GPIO18, via de spanningsdeler

De ESPHome-configuratie

Onderstaande configuratie leest de afstand elke halve seconde uit, rekent de waarde om naar centimeters, onderdrukt uitschieters met een mediaanfilter en zet een webpagina op waar je de drempel kunt aanpassen. Het alarm gaat aan zodra de gemeten afstand kleiner is dan de drempel.

esphome:
  name: ultrasoonknop

esp32:
  board: esp32dev

wifi:
  ssid: !secret wifi_ssid
  password: !secret wifi_password

logger:

web_server:
  port: 80

sensor:
  - platform: ultrasonic
    id: afstand
    name: "Afstand"
    trigger_pin: GPIO5
    echo_pin: GPIO18
    update_interval: 0.5s
    timeout: 3m
    unit_of_measurement: "cm"
    accuracy_decimals: 0
    filters:
      - median:
          window_size: 5
          send_every: 1
      - multiply: 100

number:
  - platform: template
    id: drempel
    name: "Drempel"
    optimistic: true
    min_value: 5
    max_value: 300
    step: 1
    initial_value: 40
    restore_value: true
    unit_of_measurement: "cm"
    mode: box

binary_sensor:
  - platform: template
    name: "Alarm"
    lambda: |-
      if (isnan(id(afstand).state)) return {};
      return id(afstand).state < id(drempel).state;

Hoe het werkt

De ultrasonic-sensor in ESPHome geeft standaard meters terug. Met multiply: 100 wordt dat centimeters, zodat de drempel in dezelfde eenheid staat. Het mediaanfilter bekijkt de laatste vijf metingen en kiest de middelste waarde, wat losse foute metingen effectief wegfiltert. Met restore_value: true onthoudt de ESP32 de ingestelde drempel na een herstart.

Na het flashen open je het IP-adres van de ESP32 in je browser. ESPHome toont dan de live afstand, de drempel (die je daar kunt aanpassen) en de alarmstatus.

Tips voor betrouwbare metingen

  • Bereik: een HC-SR04 meet betrouwbaar van ongeveer 2 cm tot 3 of 4 meter. Daarbuiten krijg je ruis of geen meting.
  • Schuine of zachte oppervlakken: geluid dat schuin wegkaatst of door stof wordt opgeslokt, komt niet terug. Een gordijn of een trui meet slecht.
  • Stabiele montage: een sensor die licht wiebelt geeft schommelende waarden. Bevestig hem stevig en richt hem recht op het doel.
  • Stroom: krijgt de sensor te weinig spanning, dan klopt de meting niet. Gebruik een goede USB-voeding.

Uitbreiden met een tweede bord

Een logische volgende stap is een tweede ESP32 met een klein I2C OLED-schermpje en twee knoppen. Via ESP-NOW, het directe ESP32-naar-ESP32-protocol van Espressif, kan dat bord de alarmstatus tonen en met de knoppen het alarm uit- en aanzetten, zonder dat je een router, MQTT of Home Assistant nodig hebt. Wil je de sensor juist wel in Home Assistant gebruiken, dan voeg je simpelweg api: toe aan de configuratie en neem je hem op via de ESPHome-integratie.

Vragen of een fout gevonden?

Staat er iets onduidelijks of onjuists in deze gids, of heb je een aanvulling? Laat het me weten via de contactpagina. Meer uitleg over wat ik bouw lees je op Over mij, en meer gidsen vind je in het overzicht.

ESPHome-webpagina met de gemeten afstand en de instelbare drempel
Het resultaat in de browser: de afstand en de drempel die je zelf kunt aanpassen.

Wat niet werkt (en waarom)

Deze drie dingen zie ik het vaakst terugkomen op fora, en geen ervan lost het probleem op. Ze kosten je een avond.

  • De HC-SR04 op 3,3 V aansluiten. De module is gespecificeerd voor 5 V en doet het daar soms net op, met onbetrouwbare metingen als resultaat. Belangrijker: de echo-pin stuurt 5 V terug naar je ESP32, en die mag maar 3,3 V zien. Gebruik een spanningsdeler (1 kΩ en 2 kΩ in serie, aftakken tussen beide) of een level shifter. Zonder dat werkt het een tijdje en dan overlijdt je GPIO.
  • Ruwe metingen direct naar Home Assistant sturen. Een enkele meting is ruis: één keer 43 cm en één keer 2 cm achter elkaar is normaal. Zonder filter (mediaan of voortschrijdend gemiddelde) zie je je alarm constant afgaan.
  • De sensor op een zachte of schuine ondergrond richten. Echografie kaatst, en een doek, gordijn of hoek van 45 graden kaatst niet terug. Ook de dode zone van ongeveer 2 tot 3 cm vlak bij de sensor levert onzin op.
  • De update-interval op 100 ms zetten. Elke meting duurt tientallen milliseconden aan ping, en te vaak meten geeft storingen tussen sensoren onderling. Een seconde is voor vrijwel elke toepassing genoeg.

Snel oplossen: symptoom, oorzaak, oplossing

SymptoomMeestal de oorzaakOplossing
Waarden blijven op nanGeen echo ontvangen; echo-pin niet verbonden of drempel te kortControleer de bedrading en verhoog timeout naar 2 m
Altijd dezelfde afstand, vaak kleinDode zone: er staat iets vlak bij de sensorMinimaal 3 cm vrijhouden en de sensor iets naar voren monteren
Waarden springen heen en weerRuis zonder filterfilters: met median of sliding_window_moving_average
Werkt even, dan herstart het bordBrownout: de sensor trekt stroompieken op een zwakke USB-voedingVoed de sensor apart of gebruik een voeding met meer ampère
Reageert niet meer na een dagPin beschadigd door 5 V op de echo-ingangSpanningsdeler plaatsen en een ander GPIO gebruiken

Veelgestelde vragen

Hoe nauwkeurig is een ultrasone sensor echt?

Op een vlakke muur tot ongeveer 2 meter: ±1 cm in normale omstandigheden. Bij harde wind, regen of temperatuurverschillen loopt de fout op, omdat de geluidssnelheid met de temperatuur verandert. Reken bij een weerstation dus niet op millimeters.

Kan ik hem buiten gebruiken?

De kale HC-SR04 niet: die is niet waterdicht. Een JSN-SR04T is de waterdichte variant met een losse sonde. Let op: die heeft een grotere dode zone (ongeveer 20 cm) en werkt met een iets andere configuratie.

Waarom heb ik Home Assistant niet nodig?

ESPHome draait standalone: de drempel en het alarm werken ook als je HA uit staat. HA is alleen handig om de meetwaarden te loggen en automatiseringen aan elkaar te knopen. Voor een simpel "waarschuw als iets dichterbij komt dan X" is de webpagina van het bord zelf genoeg.

Verder lezen

ESP32 flashen mislukt? “flash read err, 1000” en andere USB-problemen oplossen →